องค์ความรู้ : โครงการพัฒนาการผลิตอาหาร

2-57-4_001
โครงการพัฒนาการผลิตอาหาร
ในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนและชุมชน
เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
เนื่องในโอกาสที่จะทรงเจริญพระชนมายุ ๖๐ พรรษา ในปี ๒๕๕๘

whiteถ้าโรงเรียนของท่าน มีนักเรียน ๑๐๐ คน ต้องรับประทานผัก จำนวน ๑ มื้อ ดังนี้ ผัก ๑๐๐ กรัม x ๑๐๐ คน = ๑๐ กิโลกรัม ผักที่ปลูกมี ผักบุ้ง กวางตุ้ง คะน้า มะเขือ เปราะ ถั่วฝักยาว แตงกวา ฟักแฟง ฟักทอง เห็ด ผักหวาน ตำลึง กะเพรา ตะไคร้ พริกขี้หนู ฯลฯ ปลูกลงดินหรือปลูกในกระถางก็ได้

2-57-4_003

whiteโครงการพัฒนาการผลิตอาหารใน รร.ตชด. นี้เป็นหนึ่งในโครงการเกษตรเพื่ออาหารกลางวัน ที่เน้นด้านการผลิตด้านโภชนาการ โดยการน้อมนำหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาเป็นแนวทางในการดำเนินการ เริ่มตั้งแต่ปี ๒๕๕๖ – ๒๕๕๘ ตามหนังสือพระราชทานพระราชานุญาตวันที่ ๒๔ กรกฎาคม ๒๕๕๖ มอบหมายให้ กรมส่งเสริมการเกษตรเป็นหน่วยงานหลักในการผลิตถั่วเมล็ดแห้ง ผักกาด ไม้ผล หน่วยงานสนับสนุน (หรือหน่วยงานบูรณาการ) คือ กรมประมงมีหน้าที่ในการผลิตปลา กรมปศุสัตว์ มีหน้าที่ในการผลิตสัตว์ปีก ไก่ เป็ด ไข่ไก่ ไข่เป็ด ไข่อื่น ๆ กรมพัฒนาที่ดิน มีหน้าที่ในการผลิตปุ๋ย ชีวภาพ และปุ๋ย สูตรต่าง ๆ ให้เด็กนักเรียนในโรงเรียน ตชด. ได้เรียนรู้โดยการปฏิบัติจริง และการขยายผลสู่เกษตรกรรอบ ๆ โรงเรียน กรมชลประทาน มีหน้าที่ในการจัดหาน้ำให้เกษตรกรรอบ ๆ โรงเรียนได้ทำการเกษตรด้วยกรมส่งเสริมสหกรณ์ มีหน้าที่ในการรวมกลุ่มในการผลิตรวมกลุ่มกันขาย และแบ่งปันผลประโยชน์กัน กรมตรวจบัญชีสหกรณ์มีหน้าที่สอนให้นักเรียน ผู้ปกครองจัดทำบัญชีรายรับ-รายจ่าย รู้จักฝากเงิน รู้จักออมทรัพย์ โดยมี ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์ (ธ.ก.ส.) เข้ามาสนับสนุนด้วย งานการผลิตอาหารในโรงเรียน ตชด. ก็จะดำเนินการไปได้ด้วยดี เด็กจะมีอาหารบริโภคครบ ๕ หมู่ ตามที่กระทรวงสาธารณสุขกำหนดไว้ กระทรวงศึกษาธิการ ก็จะตอบสนองด้านเสริมสร้างศักยภาพของเด็กและเยาวชนในการเรียนรู้ทางวิชาการ

2-57-4_006whiteมะม่วงเบาจากจังหวัดสงขลา แต่ปลูกในจังหวัดนราธิวาส ทุกโรงเรียนจะทรงปลูกต้นไม้ผลเป็นที่ระลึก และเป็นตัวอย่างไว้ทุกโรงเรียนเพื่อเป็นอาหารกลางวันและเพื่อเป็นการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช

whiteผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของเด็กนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖ หรือ ม.๓ ม.๖ (O-NET) ด้านภาษาไทย วิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และภาษาอังกฤษ คะแนนเฉลี่ยก็จะผ่านเกณฑ์ในปี ๒๕๕๘ ประเทศไทยเข้าสู่ประชาคมอาเซียนคะแนนเฉลี่ยระดับประเทศ ด้านภาษาอังกฤษ ปี ๒๕๕๘ จะรู้เพียงภาษาอังกฤษอย่างเดียวคงไม่ได้ ประเทศไทยเข้าสู่ประชาคมอาเซียนแล้วเด็กนักเรียนทางใต้ ยะลา นราธิวาส สงขลา สตูล จะต้องพูดภาษามาเลเซีย อินโดนีเซียได้ เด็กในจังหวัดอุดรธานี นครพนม มุกดาหาร อุบลราชธานีต้องพูดภาษาลาวได้ เด็กในจังหวัดสุรินทร์ สระแก้ว จันทบุรี ตราด ต้องพูดภาษากัมพูชาได้ เป็นต้น

whiteจากการประเมินผลทางวิชาการด้านการศึกษาและด้านสาธารณสุข ต่ำกว่าเกณฑ์ เด็กควรได้รับประทานอาหารครบทั้ง ๕ หมู่ เด็กบางคนทานเฉพาะอาหารกลางวันที่โรงเรียนตอนเที่ยงมื้อเดียว มื้อเช้า มื้อเย็น ไม่ได้ทาน หรือได้ทานเช้าเย็นที่บ้าน แต่อาหารที่ทานก็ยังไม่ครบ ๕ หมู่ พฤติกรรมในการบริโภคอาหารที่พึงประสงค์ไม่ครบ ๘ ประการ ความรู้และทักษะพื้นฐานทางการเกษตร ว๔๑๐๒ ก็ไม่ครบ ๕ ประการ และ ๗ ประการ การเจ็บป่วยด้วยโรคท้องร่วง ไข้หวัด ยังมีอยู่ส่วนสูงของเด็กไม่เป็นไปตามเกณฑ์ ยังมีเด็กผอมค่อนข้างผอม เด็กขาดสารอาหารอยู่ น้ำหนักก็ต่ำกว่าเกณฑ์ ฉะนั้นวิธีแก้ง่าย ๆ ต้องผลิตอาหารให้ได้ตามเกณฑ์ เช่น ถ้าโรงเรียนของท่านมีนักเรียน ๑๐๐ คน ต้องรับประทานอาหารกลางวัน ๑ มื้อ ดังนี้

๑. ผัก ๑๐๐ กรัม x ๑๐๐ คน = ๑๐ กิโลกรัม
๒. เนื้อสัตว์ อาจกินเนื้อสัตว์ ๔๐ กรัม x ๑๐๐ คน = ๔ กิโลกรัม
๓. ถั่วเมล็ดแห้ง ๒๕ กรัม x ๑๐๐ คน = ๒.๕ กิโลกรัม
๔. หรือเนื้อสัตว์อย่างเดียว ๘๐ กรัม x ๑๐๐ คน = ๘ กิโลกรัม
๕. ข้าวสุก ๒๐๐ กรัม x ๑๐๐ คน = ๒๐ กิโลกรัม
๖. ไขมัน ๑๐ กรัม x ๑๐๐ คน = ๑ กิโลกรัม
๗. ผลไม้ ๑๐๐ กรัม x ๑๐๐ คน = ๑๐ กิโลกรัม

2-57-4_008

 

ใน ๑ สัปดาห์ ๕ วัน (จันทร์ – ศุกร์) ปริมาณผลผลิตที่ต้องการดังนี้

. กลุ่มผัก ผักหลากหลายรับประทานวันละ ๑๐ กิโลกรัม
. กลุ่มอาหารที่เป็นแหล่งโปรตีน แบ่งเป็น

๒.๑ เนื้อสัตว์ (ไก่ ปลา หมู) วันละ ๔ – ๘ กิโลกรัม จำนวน ๒ วัน/สัปดาห์
๒.๒ ไข่วันละ ๑๐๐ ฟอง จำนวน ๓ วัน/สัปดาห์
๒.๓ ถั่วเมล็ดแห้ง กล้วยรับประทานวันละ ๑๐๐ ลูก จำนวน ๒ วัน มะละกอ วันละ ๑๐ ลูก จำนวน ๑ วัน

2-57-4_014
Kluai Hom

Weight : approximately 150 g/fruit, thick skin

Colour : bright yellow skin; yellowish white fresh

Tast : sweet and fragrant

2-57-4_015

Kluai Khai

Weight : approximately 50 g/fruit, thin skin

Colour : golden yellow skin; yellowish orange fresh

Taste : sweet with appetizing fragrance

2-57-4_016

Kluai Namwa

Weight : approximately 100 g/fruit, skin of moderate thickness

Colour : smoky yellow skin; white sticky fresh

Taste : sweet

2-57-4_013

whiteมะละกอ ต้องปลูกทุกโรงเรียน รวม ๖๐ โรงเรียน (พืชบังคับ) กล้วยก็ต้องปลูกทุกโรงเรียน (พืชบังคับ) โรงเรียน ตชด. ทั่วประเทศมี ๓๙ จังหวัด ๑๗๘ โรงเรียน มีโครงการเกษตรเพื่ออาหารกลางวันมาแล้ว ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๒๓ ถึงขณะนี้ พ.ศ. ๒๕๕๗ รวม ๓๔ ปี

ปัญหาที่เกิดตามโรงเรียนต่าง ๆ

whiteจากการติดตามงานพบปัญหาเหล่านี้ค่อนข้างมาก เช่น สถานที่ปลูกพืชมีน้อยมาก ดินไม่ดี ดินเป็นหิน ดินเก็บน้ำไม่ได้ น้ำท่วม ฝนแล้ง ปลูกพืชไม่ได้เต็มที่ ก็ให้ปลูกพืชในกระถาง ในปี๊บ ถัง ลัง ราง วัสดุที่ครัวเรือนไม่ใช้แล้วมาปลูกพืชแทน ซึ่งพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจักรพันธุ์ เพ็ญศิริจักรพันธุ์ อดีตองคมนตรี อดีตอธิบดีกรมกสิกรรม ได้ประพันธ์เมื่อครั้งดำรงตำแหน่งว่า

 ทำสวนครัวทั่วถ้วน          ทิศทางเถิดไท
ขาดที่มีกระถาง               ปลูกได้
ปี๊บ รัง ตุ่ม ลัง ราง           อ่างโอ่งไหเอย
กระบอก กระชุ กรุใชั       ปลูกสร้างสวนครัว

whiteดังนั้น ในโรงเรียน ตชด. ที่มีโครงการเกษตรเพื่ออาหารกลางวันจึงมีข้อแนะนำว่า ควรมีกลุ่มยุวเกษตรกรอย่างน้อย ๑ กลุ่ม สมาชิกเป็นเยาวชนชายหญิงรวมกัน กลุ่มละ ๑๕ – ๒๐ คน ยิ่งมากยิ่งดี กลุ่มก็จะได้มีความเข้มแข็งยิ่งขึ้น เพราะยุวเกษตรทำในรูปกลุ่ม มีประธาน รองประธานเหรัญญิก และเลขานุการ

ยุวเกษตรกรมีจิตลักษณ์ ๔ ก เป็นของตนเอง

ก. ตัวแรก เกศ คือฝึกสมอง
ก. ตัวที่สอง หมายถึง กมล คือฝึกใจ
ก. ตัวที่สาม หมายถึง กร คือ ฝึกฝีมือ
ก. ตัวที่สี่ หมายถึง กาย คือ ฝึกพลานามัย

ยุวเกษตรกรมีมิติว่า เรียนจากการกระทำจะทำให้ดีที่สุด ยิ่งกว่าดีที่สุด (Learning by doing To make the best better)

กรมการข้าวให้การสนับสนุนด้วย โดยมีหลักการว่า

2-57-4_019

๑. ข้าวเป็นอาหารหลักของคนไทย
๒. ข้าวเป็นสินค้าออกของประเทศไทย
๓. วัสดุแปรรูปทำจากข้าวทั้งสิ้น
๔. พันธุ์ต้องเก็บไว้ทำพันธุ์ปลูกในปีต่อไป

กิจกรรมของยุวเกษตรกรในโรงเรียนเป็นการปลูกพืช เลี้ยงปลา และเลี้ยงสัตว์อยู่แล้ว จึงตอบสนองการผลิตอาหารในโรงเรียนป้อนโรงครัวของโรงเรียน เพื่อประกอบอาหารกลางวันด้วย

 

2-57-4_022

 

whiteโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนสามารถทำเป็นศูนย์การเรียนรู้ชุมชน เช่น ทำไม้ผล ขยายพันธุ์ไม้ผล ทาบกิ่ง ครูสอนให้เด็กทำหลาย ๆ อย่างได้ ส่งเสริมการปลูกข้าว ฟักทอง หรือการปลูกมะม่วงเปรี้ยว เพราะจะปลูกง่ายโตเร็ว บางครั้งใช้แทนมะนาวได้ และมะม่วงเปรี้ยวสามารถแปรรูปเป็นวัตถุดิบได้หลายแบบ และทำให้จำหน่ายได้ราคาดี (พระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี)

พระราชดำริที่ได้พระราชทานให้แก่ รร.ตชด. ได้ถูกแปลงเป็นนโยบายในการดำเนินงานของ รร.ตชด. ว่า

– ทุกโรงเรียนจะต้องเป็นศูนย์เรียนรู้ตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงได้
– อนาคตให้ขยายศูนย์เรียนรู้ตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงไปอยู่ในหมู่บ้านรอบ ๆ โรงเรียน ซึ่งเป็นบ้านของผู้ปกครองด้วย ผู้ปกครองของนักเรียนทุกคนจะต้องปลูกผัก เลี้ยงปลา เลี้ยงไก่ เลี้ยงเป็ด และเลี้ยงแพะนมเป็น

ทักษิณราชตำหนัก           ชนรักศาสนา
นาราทัศน์เพลินตา          ปาโจตรึงใจ
แหล่งใหม่แร่ทอง             ลองกองหอมหวาน

ฉะนั้น คนนราธิวาสต้องปลูกลองกองเพิ่มคนละ ๑ ต้น เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสที่จะทรงเจริญพระชนมายุ ๖๐ พรรษา ในวันที่ ๒ เมษายน ๒๕๕๘

คำศัพท์ ภาษายาวี มีตัวอย่างดังนี้

ลองกอง = ดอกอง
ทุเรียน = ดรือแย
มังคุด = ซือตือ
เงาะ = เมาะแต
มะละกอ = บือเต๊ะ
กล้วยน้ำว้า = บือแซคละบาระ

เงาะ
2-57-4_027
เมืองร้อยเกาะเงาะอร่อย หอยใหญ่ ไข่แดง แหล่งธรรมะ

จากคำขวัญของจังหวัดสุราษฎร์ธานี ทุกบ้าน ทุกโรงเรียนต้องปลูกเงาะเพื่อเฉลิมพระเกียรติบ้านละ ๑ ต้น โรงเรียนละ ๑ ต้น บ้านผู้ปกครองต้องปลูกด้วยบ้านละ ๙ – ๒๐ ต้น

white– ทุกคนต้องทำบัญชีรายรับ–รายจ่ายเป็น เมื่อทุกโรงเรียนทุกหมู่บ้าน ผลิตอาหารได้เอง และสามารถนำผลผลิตมาสมทบการประกอบอาหารในโรงเรียนได้ เมื่อเด็กนักเรียนกินอิ่ม นอนหลับ สุขภาพดี สมองดี ก็จะรู้จักคิด รู้จักที่จะทำ สติปัญญาก็เกิด การประเมินผลทางภาษาไทย วิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และภาษาอังกฤษ ก็จะสอบ O-NET ผ่านเกณฑ์

white– การประกอบอาชีพ/รายได้เฉลี่ย ที่ผ่านมา ชาวบ้านรอบ ๆ โรงเรียนมีรายได้ตั้งแต่ ๑๐,๐๐๐, ๑๕,๐๐๐, ๒๐,๐๐๐, ๒๕,๐๐๐, ๓๐,๐๐๐ บาท/ปี ตามลำดับ ตามเกณฑ์ จปฐ. ถือว่าต่ำมาก ทั้งนี้ตามเกณฑ์ จปฐ. ใหม่ Smart farmer ต้องมีรายได้ ๑๘๐,๐๐๐ บาท/ปี/ครัวเรือน ในปี ๒๕๕๗ – ๒๕๕๙ การแก้ไขปัญหานี้ทางกรมส่งเสริมการเกษตร ได้รับการช่วยเหลือจากสำนักงาน กปร. ให้คัดเลือกเกษตรกรที่ประสงค์จะเรียนรู้ เรื่องการปลูกผัก เพาะเห็ด เลี้ยงปลา เลี้ยงกบ เลี้ยงไก่เนื้อ ไก่พื้นเมือง ไก่ไข่ เลี้ยงเป็ด เป็นอาชีพในอนาคต โดยให้การสนับสนุนงบประมาณ จำนวน ๓,๑๑๙,๒๐๐ บาท

whiteโดยนำเกษตรกรไปฝึกอบรมในศูนย์ศึกษาการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริทั้ง ๖ ศูนย์ทั่วประเทศ ได้แก่ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้ฯ จังหวัดเชียงใหม่ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานฯ จังหวัดสกลนคร ศูนย์ศึกษาการพัฒนาเขาหินซ้อนฯ จังหวัดฉะเชิงเทรา ศูนย์ศึกษาการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบนฯ จังหวัดจันทบุรี ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทรายฯ จังหวัดเพชรบุรี ศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองฯ จังหวัดนราธิวาส และโครงการพัฒนาลุ่มน้ำปากพนังฯ จังหวัดนครศรีธรรมราช แห่งละ ๑๐๐ คน รวม ๗ รุ่น ๗๐๐ คน ในปีงบประมาณ ๒๕๕๗

ผลลัพธ์จากโครงการ

๑. เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงาน ครู นักเรียน ผู้ปกครอง มีความเข้าใจในโครงการ
๒. มีข้อมูลการทำเกษตรกรรมที่ถูกต้อง
๓. มีแผนการดำเนินงานอย่างถูกต้องตามหลักวิชาการ
๔. รู้ปัญหา–อุปสรรคในการดำเนินงาน
๕. ครู นักเรียน ผู้ปกครอง มีทักษะในการผลิตพืชผัก และเลี้ยงสัตว์
๖. มีอาหารทานครบ ๕ หมู่
๗. ชุมชนมีความรู้ในการผลิตและแปรรูปอาหารได้
๘. มีศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง
๙. เด็กมีสุขภาพดีสามารถเรียนหนังสือเพิ่มพูนสติปัญญา

ศูนย์เรียนรู้ตัวอย่างความสำเร็จตามแนวพระราชดำริ

whiteกลุ่มเครือข่ายเกษตรกรตัวอย่าง ด้านการปลูกผักปลอดสารพิษ (นายจรูญ ธาตุอินจันทร์)
สถานที่ บ้านเลขที่ ๖๒/๓ หมู่ที่ ๒ ตำบลป่าป้อง อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่

ผลสำเร็จตามแนวพระราชดำริ

2-57-4_035

whiteกลุ่มเครือข่ายเกษตรกรตัวอย่างด้านการปลูกผักปลอดสารพิษ เป็นตัวอย่างแหล่งเรียนรู้ โดยดำเนินกิจกรรมด้วยความขยัน อดทน ลดรายจ่าย การซื้อปุ๋ยเคมีด้วยการผลิตปุ๋ยหมักและปุ๋ยน้ำชีวภาพ อีกทั้งยังใช้วัตถุดิบในแปลงและในท้องถิ่นมาใช้ประโยชน์ นอกจากนี้ ยังวางแผนการผลิตด้วยความมีเหตุผลและสร้างภูมิคุ้มกันเพื่อลดความเสี่ยง ให้ผลผลิตมีอย่างต่อเนื่องและหลากชนิด โดยคัดเลือกสายพันธุ์พืชผักที่มีคุณภาพเหมาะสมกับฤดูกาล และยังเป็นผู้ขับเคลื่อนแนะนำให้เพื่อนบ้านเกษตรกรหันมาใช้ปุ๋ยอินทรีย์ลดรายจ่ายเรื่องปัจจัยการผลิต ตลอดจนทำกิจกรรมเกษตรกรรมด้านต่าง ๆ เพื่อเป็นแหล่งอาหารบริโภคในครัวเรือนอีกด้วย

whiteกลุ่มเครือข่ายเกษตรกรตัวอย่าง ด้านการปลูกผักปลอดสารพิษ มีพื้นที่อยู่อาศัยและทำการเกษตรทั้งหมด ๑๓ ไร่ โดยมีการปลูกไม้ผลและพืชผักระหว่างแนวไม้ผล ๕ ไร่ ๓๒๓ ตารางวา ปลูกพืชหมุนเวียน ๕ ไร่ และเลี้ยงสัตว์ ได้แก่ กบปลาดุก และไก่พื้นเมือง รวมทั้งยังทำปุ๋ยหมักและปุ๋ยน้ำชีวภาพไว้ใช้เอง ทำให้มีรายได้ ๕๔๙,๐๐๐ บาทต่อปี และรายจ่าย ๒๕๐,๐๐๐ บาทต่อปี

whiteเมื่อวันเสาร์ที่ ๒๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๗ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ได้เสด็จฯ ไปอุทยาน ร.๒ จังหวัดสมุทรสงคราม และได้มีพระราชดำริ มอบหมายการพัฒนาการผลิตอาหาร เช่น ผลิตผักไม้ผลกินได้ แก่รองนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ นายโอฬาร พิทักษ์ อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร และนายดำรง จิระสุทัศน์ อธิบดีกรมวิชาการเกษตร

Print

โดย นายวารินทร์ บุษบรรณ
ที่ปรึกษาอธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร