บทความเฉลิมพระเกียรติ : องค์ความรู้ขยายผลสู่ประชาชน

   ๑๙ ผลสำเร็จที่โดดเด่นของศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้ฯ

23  

whiteศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ได้ศึกษา ทดลอง จนเกิดองค์ความรู้ ผลสำเร็จที่โดดเด่นสามารถขยายผลให้ประชาชนนำไปปฏิบัติมี ๑๙ เมนู ดังนี้

white

white๑. ฝายต้นน้ำลำธาร เพื่อฟื้นฟูนิเวศลุ่มน้ำตามแนวพระราชดำริ “ฝายต้นน้ำลำธาร”

 

05

whiteฝายต้นน้ำลำธาร เป็นเครื่องมือเพื่อพัฒนาระบบนิเวศลุ่มน้ำเพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำ เพิ่มประสิทธิภาพในการทำหน้าที่แหล่งต้นน้ำลำธารให้เกิดความอุดมสมบูรณ์ และเอื้อต่อชุมชนได้อย่างยั่งยืน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำริเกี่ยวกับฝายต้นน้ำลำธาร ดังต่อไปนี้ “…หลักการฟื้นฟูแหล่งต้นน้ำลำธารที่เสื่อมโทรม จะต้องพยายามขยายความชุ่มชื้นจากร่องน้ำทุกร่อง โดยการก่อสร้างฝายกั้นร่องดังกล่าว เพื่อกั้นเก็บน้ำไว้สำหรับพื้นที่สูงในแนวร่องน้ำเป็นระยะๆ …” ประโยชน์ของฝายต้นน้ำลำธาร ช่วยชะลอน้ำไว้ในพื้นที่ สร้างความชุ่มชื้นให้พื้นที่ป่าและพื้นที่เกษตรมากขึ้น เมื่อมีความชุ่มชื้นมากขึ้น ทำให้มีปริมาณฝนตกมากขึ้น และอุณหภูมิในพื้นที่โดยเฉลี่ยลดลง

 

white. การเพาะเลี้ยงปลานิลในกระชัง

06

 

whiteปลานิล เป็นปลาเศรษฐกิจ สามารถแพร่พันธุ์เองได้และวางไข่ได้ตลอดทั้งปี ปลานิลสามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการผสมพันธุ์ สามารถวางไข่ในกระชัง โดยไม่ต้องขุดหลุม การเพาะปลานิลในกระชังจึงเป็นวิธีหนึ่งสำหรับเกษตรกรที่ไม่มีพื้นที่ในการสร้างบ่อ และการสร้างกระชังมีต้นทุนน้อยกว่าการขุดบ่อ

ต้นทุนการเลี้ยงต่อตัว : ๑๐ – ๑๕ บาท

น้ำหนักปลาต่อกิโลกรัม : ๓ – ๔ ตัว

กำไรต่อกิโลกรัม : ๑๕ – ๒๐ บาท

white

white. การเลี้ยงปลาดุกบิ๊กอุยในบ่อซีเมนต์กลม

07

whiteปลาดุกบิ๊กอุย เป็นปลาที่เกิดจากการผสมระหว่างปลาดุกอุยและปลาดุกเทศ สามารถขยายพันธุ์ได้ดี อัตราการเจริญเติบโตค่อนข้างดี ทนทานต่อโรค มีรสชาติอร่อย การเลี้ยงปลาดุกบิ๊กอุยในบ่อซีเมนต์กลมเป็นรูปแบบที่เหมาะสมกับเกษตรกรที่มีพื้นที่การใช้สอยและมีน้ำไว้ใช้ในการเลี้ยงปลาอยู่อย่างจำกัด

ต้นทุนการเลี้ยงต่อกิโลกรัม : ๒๗ – ๓๘ บาท

กำไรต่อกิโลกรัม : ๑๒ – ๑๓ บาท

white

white. การเลี้ยงปลากดในบ่อซีเมนต์กลมระบบน้ำไหลผ่าน

08

whiteปลากดหลวง เป็นปลาหนัง ลักษณะคล้ายปลากดคัง เลี้ยงง่าย เจริญเติบโตดีกว่าปลากดบ้าน ไม่กินกันเอง อัตราการรอดตายสูง รวมทั้งเนื้อปลามีสีขาวใส รสชาติดี การเลี้ยงปลากดหลวงในบ่อซีเมนต์ระบบน้ำไหลผ่าน เป็นแนวทางเลือกสำหรับเกษตรกรที่มีพื้นที่อยู่ในเขตชลประทานหรือมีน้ำมากพอที่จะปล่อยน้ำไหลผ่านบ่อ จากที่สูงลงสู่ที่ต่ำ เพื่อเป็นการใช้น้ำช่วยเพิ่มออกซิเจนให้กับปลา แทนการใช้เครื่องให้อากาศ ซึ่งเป็นการสิ้นเปลือง

ต้นทุนการเลี้ยงต่อกิโลกรัม : ๔๐ – ๔๕ บาท

ราคาที่ขายได้ต่อกิโลกรัม ๑๐๐ – ๑๒๐ บาท

white

white. การเลี้ยงกบบูลฟร็อกโดยวิธีเกษตรธรรมชาติ

09

whiteกบบูลฟร็อก เป็นกบขนาดกลางถึงขนาดใหญ่มีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกาเหนือ ปัจจุบันบ่อเลี้ยงมีหลายรูปแบบ คือ การเลี้ยงในบ่อซีเมนต์ และถังซีเมนต์ชนิดกลม การเลี้ยงในกระชัง เป็นต้น

ต้นทุนการเลี้ยงกบต่อตัว : ๑๔.๙๙ บาท

ราคาที่ขายได้ต่อตัว : ๒๔ บาท

white

white. การเลี้ยงกบนาโดยวิธีการเกษตรธรรมชาติ

10

whiteกบนาหรือกบพื้นเมือง พบทั่วไปทุกภาคของประเทศไทย ปัจจุบันการเลี้ยงมีหลายวิธี ๑) การเลี้ยงในบ่อซีเมนต์ บ่อแบบนี้สามารถดัดแปลงนำไปใช้ในการเลี้ยงแบบต่าง ๆ เช่น การขยายพันธุ์ การอนุบาล ๒) บ่อดิน ลงทุนต่ำ ใช้เลี้ยงพ่อแม่พันธุ์กบข้ามฤดูกาลได้ดี ๓) การเลี้ยงในกระชัง

ต้นทุนการเลี้ยงกบต่อตัว : ๕. ๔๔ บาท

ราคาที่ขายได้ต่อตัว : ๑๓ – ๑๕ บาท

white

white. การเพาะเห็ดเศรษฐกิจ

11

whiteขั้นตอนการผลิตเห็ดในถุงพลาสติก สามารถทำได้ ดังนี้คือ การผลิตเชื้อบริสุทธิ์ (แม่เชื้อ) การผลิตหัวเชื้อบนเมล็ดธัญพืช (หัวเชื้อ) การผลิตหัวเชื้อและการเปิดดอก (ก้อนเชื้อเห็ด) ซึ่งเป็นการทำแบบครบวงจรในการผลิต เกษตรกรสามารถนำไปปรับหรือประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด การผลิตในโรงเรือนเปิดดอก ขนาด ๔ x ๖ เมตร มีต้นทุนและกำไรต่อโรง ดังนี้

เห็ดนางรม   ต้นทุน ๘,๐๐๐ บาท กำไร ๗,๖๐๐ บาท

เห็ดหลินจือ   ต้นทุน ๑๒,๕๒๐ บาท กำไร ๘,๕๒๐ บาท

เห็ดหอม       ต้นทุน ๕,๐๐๐ บาท กำไร ๗,๐๐๐ บาท

white

white. การเลี้ยงไก่พื้นเมืองพันธุ์ประดู่หางดำ

12

whiteไก่พื้นเมืองพันธุ์ประดู่หางดำ ได้รับการรวบรวมและพัฒนาสายพันธุ์จากไก่พื้นเมืองภาคเหนือ เพื่อให้เป็นไก่ที่ให้ผลผลิตดี มีความต้านทานต่อโรคและสภาพอากาศของภาคเหนือ ควรมีพื้นที่สำหรับการเลี้ยงแบบธรรมชาติ หรือทำคอกขังแต่มีลาน ไก่จะได้ออกกำลังกายและหากินอาหารตามธรรมชาติจะเป็นการลดต้นทุน

ต้นทุนการเลี้ยงสำหรับพ่อพันธุ์แม่พันธุ์ ๑๒ ตัว

(ตัวผู้ ๒ ตัว ตัวเมีย ๑๐ ตัว) ๑๐,๐๐๐ บาท

ผลตอบแทนที่ได้ ๑๕,๕๐๐ บาท

(จากลูกไก่, มูลไก่)

white

white. การเลี้ยงสุกรลูกผสมเหมยซาน

13

whiteสุกรพันธุ์ “เหมยซาน” หรือ “มิตรสัมพันธ์” เป็นสุกรจากประเทศจีนซึ่งได้ทูลเกล้าถวายสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี สุกรเหมยซาน เป็นสุกรที่กินอาหารคุณภาพต่ำได้ มีลูกดก ทนต่อสภาพอากาศหนาวชื้น และเหมาะกับสภาพภูมิอากาศของภาคเหนือ

ค่าลงทุนการเลี้ยงสุกร ๔ ตัว ๑๔,๒๐๐ บาท

ผลตอบแทนที่ได้ ๒๖,๔๐๐ บาท (จากการขายสุกร, ปุ๋ยคอก)

white

white๑๐. การเลี้ยงแพะนมซาแนน-แองโกล

14

whiteแพะนมลูกผสมพันธุ์ซาแนน-แองโกลนูเบียน เป็นลูกผสมระหว่างพันธุ์ซาแนน และพันธุ์แองโกลนูเบียน เป็นแพะนมที่สามารถเลี้ยงได้ดีในสภาพพื้นที่ราบ และพื้นที่สูง สามารถปรับตัวต่อสภาพอากาศร้อนหรือหนาวได้ดี การเลี้ยงควรมีพื้นที่สำหรับปลูกพืชอาหารสัตว์ให้แพะกิน พร้อมทั้งน้ำกินที่สะอาดอย่างเพียงพอ

ต้นทุนการเลี้ยงสำหรับพ่อพันธุ์แม่พันธุ์แพะจำนวน ๕ ตัว

๖๗,๐๐๐ บาท

ผลตอบแทนที่ได้รับ ๙๐,๒๐๐ บาท

(จากน้ำนม, ปุ๋ยมูลแพะ, ค่าลูกแพะ)

white

white๑๑. การปลูกผักปลอดสารพิษ

15

whiteลดการใช้สารเคมีทางการเกษตรและลดสารปนเปื้อนจากการตกค้าง ลดต้นทุนการผลิตและปัญหาหนี้สิน การผลิตผักปลอดภัยจากสารพิษจะช่วยเพิ่มรายได้ของผลผลิต เกษตรกรสามารถปลูกพืชผัก พืชสมุนไพร ผักพื้นบ้าน รวมกันแบบผสมผสานไว้รับประทานและจำหน่ายเป็นรายได้ครอบครัว

ต้นทุนการปลูกต่อไร่ ๑๑,๘๔๐ บาท กำไรผักแต่ละชนิด กวางตุ้ง

๒,๖๐๐ บาทต่อไร่, คะน้า ๙,๘๒๐ บาทต่อไร่, ผักบุ้ง ๓,๓๔๘ บาทต่อ

ไร่, ผักกาดฮ่องเต้ ๒,๖๑๙ บาทต่อไร่

white

white๑๒. การปลูกและขยายพันธุ์ส้มโอ (พันธุ์ขาวใหญ่, พันธุ์ขาวทองดี)

16

whiteส้มโอพันธุ์ขาวใหญ่ : ลักษณะผลกลมสูงผิวผลเรียบมีสีเขียวอมเหลือง กุ้งมีสีขาวอมเหลือง มีน้ำมากแต่ไม่แฉะ มีรสหวานอมเปรี้ยวเล็กน้อยมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว
whiteส้มโอพันธุ์ขาวทองดี : ลักษณะผลมีรูปทรงกลมแป้น ที่หัวมีจีบเล็กน้อย ผิวผลเรียบมีสีเขียว เนื้อกุ้งฉ่ำน้ำ สีชมพูอ่อน มีรสหวาน มีกลิ่นหอมชวนน่ากิน

ต้นทุนการปลูกส้มโอต่อไร่ (ระยะปลูก ๘ x ๘ เมตร) ๒๖,๔๒๔ บาท

กำไรต่อไร่ ๑๑,๐๗๖ บาท

white

white๑๓. การจัดการดินตื้นเพื่อปลูกผักอินทรีย์

17

whiteภาคเหนือลักษณะภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ดอนและลาดชัน ดินยังมีข้อจำกัดต่อการใช้ประโยชน์ คือ ดินตื้นซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการเจริญเติบโตของพืชและการพรวนดิน ถ้าสามารถนำดินที่มีปัญหาลักษณะนี้มาทำการปลูกพืชอินทรีย์ซึ่งเป็นพืชที่ให้ผลตอบแทนสูงและสามารถปลูกได้ทั้งปี ตลอดจนมีความปลอดภัยต่อผู้ผลิตและผู้บริโภค จึงเป็นสิ่งที่ท้าทายในการผลิต แนวทางในการจัดการดินควรมีการจัดการปลูกหญ้าแฝกเป็นแนวขวางทางลาดชัน

white

white๑๔. การฟื้นฟูดินด้วยปุ๋ยหมักใบไม้และน้ำหมักชีวภาพเพื่อการผลิตพืช

18

whiteเกษตรกรส่วนใหญ่ทำการกำจัดเศษใบไม้โดยการเผาซึ่งเป็นมลพิษต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อเป็นการลดมลภาวะทางอากาศ จึงได้แนะนำให้มีการนำเศษใบไม้มาทำปุ๋ยหมัก เพื่อปรับปรุงดินและลดต้นทุนในการใช้ปุ๋ยเคมี ปุ๋ยหมักจะช่วยปรับปรุงดิน ทำให้ดินร่วนซุยและอุ้มน้ำดีขึ้น

white

white๑๕. ระบบนิเวศลุ่มน้ำที่ยั่งยืน

4-55-3_056

whiteเป็นการฟื้นฟูและอนุรักษ์บริเวณต้นน้ำห้วยฮ่องไคร้ซึ่งมีสภาพแห้งแล้งโดยเร่งด่วน ด้วยการผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำในระดับบนลงไปตามแนวร่องน้ำต่าง ๆ และปลูกป่าทดแทนตามร่องน้ำ สร้างฝายต้นน้ำเป็นระยะ เพื่อกักเก็บน้ำไว้ ให้ความชุ่มชื้นกับป่า การพัฒนาคนให้อยู่กับป่า เป็นรูปแบบการพัฒนาที่เชื่อมโยง “ต้นทางเป็นป่าไม้ ปลายทางเป็นประมง ระหว่างทางเป็นเกษตรกรรม และอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง” การพัฒนาที่เชื่อมโยงบนพื้นฐานความอุดมสมบูรณ์ของนิเวศลุ่มน้ำ เป็นองค์รวมต่อกัน ความสำคัญองค์ความรู้ในการจัดการทรัพยากรลุ่มน้ำ อันเป็นต้นน้ำลำธารตามแนวพระราชดำริ คือการพัฒนาป่า ๓ วิธี การปลูกไม้ ๓ อย่าง ได้ประโยชน์ ๔ อย่าง

white

๑๖. พืชอาหารสัตว์ในพื้นที่ป่าโปร่ง

19

whiteพันธุ์หญ้าที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ป่าโปร่งซึ่งให้ผลผลิตมากและทนต่อความแห้งแล้งได้ดี จำนวน ๒ ชนิด

white๑) พันธุ์กินนีสีม่วง มีลักษณะใบเรียวยาว เหมือนใบตะไคร้ ทรงพุ่มตั้งตรง ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด เหมาะสำหรับตัดเกี่ยวให้สัตว์กิน
white๒) พันธุ์รูซี่ แตกกอดี มีใบดก ลักษณะลำต้นกึ่งเลื้อย ต้นสูงปานกลางมีไหลเลื้อยตามดิน ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ดและหน่อ เหมาะทั้งปลูกให้สัตว์แทะเล็มและตัดให้กิน

 การลงทุน ๑๒,๙๐๐ บาท ผลตอบแทนที่ได้รับ ๒๒,๕๐๐ บาท (สามารถเลี้ยงโคได้ ๒ ตัวต่อปี)

white

white๑๗. การปลูกหญ้าแฝกในพื้นที่ลุ่มน้ำ

 20

whiteในสภาพพื้นที่ลุ่มน้ำ ประกอบไปด้วย พื้นที่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ ซึ่งพื้นที่ส่วนใหญ่มักมีปัญหาสูญเสียดินจากการไหลบ่าของน้ำฝน ดังนั้นการปลูกหญ้าแฝกเพื่อรักษาหน้าดินและความชุ่มชื้นในดิน เป็นวิธีการที่ดีสำหรับเกษตรน้ำฝน หญ้าแฝกเป็นพืชที่มีรากยาวหยั่งลึก แพร่กระจายเป็นลักษณะตาข่ายลงไปในดิน อายุยืน ปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมได้ดี การปลูกหญ้าแฝกเพื่ออนุรักษ์ดินและน้ำ ควบคุมร่องน้ำ และรักษาความชุ่มชื้นให้กับสวนผลไม้

white

white๑๘. เกษตรทฤษฎีใหม่

21

whiteการบริหารจัดการทรัพยากรโดยจัดแบ่งที่ดินออกเป็นสัดส่วนให้ใช้ประโยชน์สูงสุด และน้ำให้ใช้เพียงพอกับการเพาะปลูก เพื่อให้เกษตรกรสามารถดำเนินชีวิตอยู่ได้อย่างพอเพียง โดยเน้นการพึ่งพาตนเองให้มากที่สุด เช่น การผลิตอาหารเพื่อบริโภค ลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือน เป็นต้น

white

white๑๙. การผลิตไม้ดอกนอกฤดู

22

whiteไม้ดอกไม้ประดับ เป็นพืชที่ทำรายได้ให้กับเกษตรกรผู้ผลิตได้อย่างน่าพอใจ การปลูกไม้ดอกตามฤดูกาลราคามักตกต่ำ ดังนั้นการผลิตไม้ดอกนอกฤดูจึงเป็นเทคโนโลยีทางเลือกสำหรับเกษตรกร เพื่อผลิตไม้ดอกจำหน่ายได้ตลอดทั้งปี และออกดอกตามเทศกาลเพื่อเพิ่มมูลค่า

ต้นทุนการผลิตและผลตอบแทนที่ได้ต่อไร่

ดอกประทุมมาและกระเจียว ลงทุน ๕๐,๐๐๐ บาท กำไร ๙๔,๐๐๐ บาท

ดอกแกลดิโอลัส ลงทุน ๒๖๐,๐๐๐ บาท กำไร ๒๖๕,๐๐๐ บาท

white

whiteสอบถามรายละเอียดการฝึกอบรมและข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่ ๕๐๒๒๐ โทร. ๐๕๓ – ๓๘๙๒๒๘ – ๙ ต่อ ๑๑๘ หรือ www.hongkhrai.com

Print

 

๑๙ ผลสำเร็จที่โดดเด่นของศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานฯ

24

แนวคิดการพัฒนาและฟื้นฟูป่าไม้อันเนื่องมาจากพระราชดำริ

25

whiteศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดสกลนคร ดำเนินการศึกษา ทดลอง วิจัย และสาธิตอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบันเป็นเวลา ๓ ทศวรรษ มีผลการศึกษาทดลองกว่า ๒๐๐ เรื่อง มีผลสำเร็จจากการศึกษาทดลอง วิจัยที่มีความโดดเด่น ๑๙ เรื่อง ซึ่งสามารถนำไปขยายผลเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตและการประกอบอาชีพของเกษตรกรได้ นอกจากนี้ ยังสะท้อนให้เห็นถึงส่วนหนึ่งของการพัฒนาจากอดีตจนถึงปัจจุบันที่ได้มีการสั่งสมองค์ความรู้และทฤษฎีการพัฒนาตามแนวพระราชดำริ ในลักษณะ “สร้างน้ำ เพิ่มป่า พัฒนาชีวิตที่พอเพียง”  ดังนี้

 

white. สายธารแห่งชีวิต

whiteบริเวณศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานฯ เดิมเป็นป่าโปร่ง ซึ่งถูกนำไปใช้ประโยชน์และถูกทำลายไปมาก ทำให้ไม่มีน้ำในหน้าแล้ง น้ำไหลแรงในหน้าฝน ผิวดินจึงถูกชะล้างเกิดปัญหาดินเค็ม ศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานฯ จึงเป็นเสมือนแบบจำลองของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เพื่อศึกษาวิธีการพัฒนาให้เหมาะสมกับสภาพภูมิสังคม โดยได้น้อมนำแนวพระราชดำริมาใช้ ดังนี้

๑) การปลูกป่าโดยไม่ต้องปลูก

๒) ป่าเปียก (Wet Fire Break)

๓) การปลูกป่า ๓ อย่าง ประโยชน์ ๔ อย่าง

๔) ปลูกป่าในใจคน

 

 

white. การเลี้ยงโคเนื้อภูพาน

26

whiteรู้จักกันในชื่อ “ทาจิมะภูพาน” เป็นสายพันธุ์ที่ให้เนื้อคุณภาพดีที่สุด มีความนุ่ม ไขมันแทรกเกรดสูง ที่สำคัญคือมีสัดส่วนของกรดไขมันไม่อิ่มตัว : กรดไขมันอิ่มตัว สูงกว่าโคทั่วไป มีผลทำให้เนื้อโคทาจิมะปลอดภัยต่อการบริโภค ซึ่งการพัฒนาโคเนื้อทาจิมะภูพานมุ่งเน้นการใช้โคแม่พันธุ์ที่ราษฎรมีอยู่แล้วมาผสมกับน้ำเชื้อโคเนื้อทาจิมะภูพาน แล้วขุนลูกโคเพื่อสร้างรายได้ให้กับเกษตรกรเป็นอีกหนึ่งทางเลือก โดยมีต้นทุนการผลิตเพื่อจำหน่ายประมาณ ๕,๐๐๐ – ๙,๐๐๐ บาท และค่าแม่พันธุ์โคตัวละ ๒๐,๐๐๐ บาท ให้ลูกปีละ ๑ ตัว สามารถจำหน่ายลูกโคได้ตัวละ ๑๕,๐๐๐ บาท และมีรายได้เพิ่มเติมจากการจำหน่ายมูลโคแห้ง ๔,๐๐๐ บาทต่อปี

white

white. การเลี้ยงไก่ดำภูพาน

27

whiteไก่ดำ จัดเป็นอาหารบำรุงสุขภาพและได้รับความนิยมบริโภคกันอย่างแพร่หลาย โดยไก่ดำภูพานเป็นสายพันธุ์ใหม่ที่ได้ศึกษาพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ให้ได้ไก่ดำพันธุ์ดี ทนโรค เลี้ยงง่าย โตเร็ว สร้างรายได้ให้แก่เกษตรกรได้มากถึง ๓ เท่าตัวเมื่อเทียบราคากับไก่พื้นเมืองทั่วไป โดยใช้ระยะเวลาการเลี้ยงประมาณ ๔ เดือน ซึ่งไก่ ๑ ตัว จะได้น้ำหนัก ๐.๗ – ๑ กิโลกรัม ภายใต้การเลี้ยงปล่อยหากินอิสระ ราคาตัวละ ๒๐๐ – ๒๕๐ บาท เมื่อเปรียบเทียบราคาไก่เนื้อทั่วไปจะจำหน่ายได้เพียงตัวละ ๖๐ – ๘๐ บาทเท่านั้น หากมีไก่ดำภูพานแม่พันธุ์ ๑ ตัว จะสามารถผลิตลูกไก่ได้เฉลี่ย ๔๐ ตัวต่อปี หากจำหน่ายตัวละ ๒๐๐ บาท จะสร้างรายได้เสริมได้ถึง ๘,๐๐๐ บาทต่อปี

white

white. การเลี้ยงสุกรภูพาน

28

whiteสุกรภูพาน เกิดจากการพัฒนาสายพันธุ์จากสุกร ๔ สายพันธุ์ที่มีจุดเด่นแตกต่างกัน คือ พันธุ์เหมยซาน พันธุ์พื้นเมืองสกลนคร พันธุ์ดูร็อกเจอร์ซี่ และพันธุ์แลนด์เรซ เพื่อให้ได้สุกรที่มีลักษณะเลี้ยงง่าย โตเร็ว ให้ลูกดก ปรับตัวเข้ากับสถานที่เลี้ยงของเกษตรกรได้ดี ทนต่อโรค ให้ลูกดก เลี้ยงลูกเก่ง และให้ปริมาณเนื้อแดงมากเมื่อนำไปขุน ปัจจุบันสามารถผลิตสุกรภูพาน ๒ สายพันธุ์ เพื่อตอบสนองความต้องการของเกษตรกรที่หลากหลาย โดยมีต้นทุนประมาณ ๒๔,๐๐๐ บาท ประกอบไปด้วยค่าพันธุ์สุกรเพศเมีย ๒ ตัว ค่าอาหารเฉลี่ยตัวละ ๖,๐๐๐ บาทต่อปี ค่าโรงเรือนต่ออุปกรณ์ และค่าผสมพันธุ์ ซึ่งจะทำให้เกิดรายได้ประมาณ ๖๑,๐๐๐ บาท จากการจำหน่ายลูกหมูและมูลสุกร

white

white. การปลูกข้าวพันธุ์สกลนคร

29

whiteข้าวพันธุ์สกลนคร เป็นข้าวเหนียว ที่ปลูกได้ทั้งในสภาพนาดอน นาชลประทาน และสภาพไร่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สามารถปลูกได้ตลอดปี คุณภาพข้าวสุก เหนียวนุ่ม มีกลิ่นหอม ได้ผลผลิตประมาณ ๔๐๐ – ๕๐๐ กิโลกรัมต่อไร่ มีต้นทุนการผลิตประมาณ ๒,๕๐๐ – ๓,๓๐๐ บาท จะได้กำไรจากการจำหน่ายประมาณ ๖,๐๐๐ – ๗,๐๐๐ บาท ขึ้นอยู่กับลักษณะนาที่ทำ

white

white. การปลูกข้าวพันธุ์ขาวดอกมะลิ ๑๐๕

30

whiteข้าวพันธุ์ขาวดอกมะลิ ๑๐๕ เป็นข้าวเจ้าที่ทนแล้งได้ดีพอสมควร ทนต่อสภาพดินเปรี้ยว และดินเค็ม เมล็ดข้าวสารใส แกร่ง คุณภาพข้าวสุก อ่อนนุ่ม มีกลิ่นหอม เป็นที่ต้องการของตลาด ขายได้ราคาดี ผลผลิตข้าวนาดำโดยเฉลี่ย ๕๗๖ กิโลกรัมต่อไร่ มีต้นทุนประมาณ ๕,๒๓๑ บาท รายได้ประมาณ ๙,๒๑๖ บาท จึงมีกำไรโดยประมาณ ๓,๙๘๕ บาท

white

white. ลิ้นจี่ นพ.๑

31

whiteลิ้นจี่ นพ.๑ เป็นสายพันธุ์ที่สามารถเจริญเติบโตได้ดีในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ดินที่เหมาะสมคือมีการระบายน้ำได้ดีเป็นพิเศษ ดังนั้นควรปลูกในพื้นที่สูงพอสมควร เช่น จังหวัดนครพนม สกลนคร หนองคาย เลย มุกดาหาร และอุบลราชธานี ลักษณะใบยาวหนาเป็นมัน ผลมีรสหวานอมเปรี้ยวเล็กน้อย มีลักษณะเด่นคือออกดอกเดือนธันวาคม และเก็บ เกี่ยวได้ในเดือนเมษายนของทุกปี ทำให้จำหน่ายได้ราคาดี มีต้นทุนการผลิตและรายได้จากการปลูกลิ้นจี่ นพ.๑ ในพื้นที่ ๑ ไร่ จำนวน ๒๕ ต้น ใช้ระยะเวลา ๔ ปี ผลผลิตเฉลี่ย ๒๐ กิโลกรัมต่อต้น โดยผลผลิตจะเพิ่มขึ้นตามอายุและขนาดของทรงพุ่ม ควรปลูกพืชแซมเพื่อเสริมรายได้ช่วง ๑ – ๓ ปีแรก เช่น กล้วย พืชผัก พืชไร่อายุสั้น จะทำให้มีรายได้ชดเชยการขาดทุนในช่วงที่ยังไม่ให้ผลผลิตในช่วงปีที่ ๑ – ๒

white

white. การเลี้ยงสัตว์ปีกเพื่อควบคุมศัตรูพืชสวนไม้ผล

4-55-3_089

32

whiteคือการใช้ธรรมชาติช่วยธรรมชาติ มาเป็นแนวทางในการควบคุมศัตรูพืชในสวนไม้ผลโดยการเลี้ยงห่าน ๒๑ – ๒๕ ตัวต่อไร่ เพื่อควบคุมวัชพืช เนื่องจากเป็นสัตว์ที่เลี้ยงง่ายนอกจากนี้ การเลี้ยงไก่พื้นเมือง เพื่อควบคุมหนอนและแมลงในสวนไม้ผลในอัตรา ๑๐๐ ตัวต่อไร่ ซึ่งนอกจากเกษตรกรจะได้ผลผลิตที่มีคุณภาพ ปลอดภัยจากสารพิษ และยังได้อาหารจากการเลี้ยงห่านและไก่ที่จะให้ไข่ตลอดปี และได้ปุ๋ยคอกที่มีคุณภาพสูงจากการเลี้ยงห่านและไก่โดยเฉลี่ย ๘๐๐ กิโลกรัมต่อไร่ ต่อปี อีกด้วย

white

white. การผลิตวุ้นเส้นจากถั่วเขียว

33

whiteเมล็ดถั่วเขียว มีคาร์โบไฮเดรตเป็นส่วนประกอบถึงร้อยละ ๕๖ มีโปรตีน ไขมัน วิตามิน เกลือแร่ และยังมีอะมายโลสและอะมายโลเพคติน จึงสามารถผลิตเป็นแป้งที่มีคุณภาพ นำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์วุ้นเส้นที่เหนียวนุ่ม ไม่เปื่อยยุ่ย เป็นที่ต้องการและนิยมบริโภคกันทั่วไป ต้นทุนการผลิตมาจากเครื่องจักรและการปฏิบัติงาน ประมาณ ๑๘๓ บาทต่อกิโลกรัม ผลิตวุ้นเส้นได้วันละ ๔๓ กิโลกรัม ขายวุ้นเส้น ๒๐๐ บาทต่อกิโลกรัม จึงสร้างกำไรจากการขายวุ้นเส้นได้ประมาณ ๗๒๖ บาทต่อวัน

white

white๑๐. การเลี้ยงปลานิลแดงร่วมกับเป็ดบาบาลีลูกผสมในบ่อครัวเรือน

34

whiteเป็นแนวทางเลือกที่ดีและเหมาะสมกับสภาพพื้นที่ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนืออย่างยิ่ง โดยใช้ระยะเวลา ๘ เดือน สามารถเลี้ยงเป็ดได้ถึง ๒ รุ่น และเลี้ยงปลานิลแดงได้ ๑ รุ่น โดยต้นทุนหลักมาจากค่าอาหารเป็ดมากกว่าร้อยละ ๕๐ ส่วนผลกำไรที่ได้จะมาจากการขายเป็ดและปลา ซึ่งเป็นรายได้ที่มากกว่าการเลี้ยงปลาแบบอื่น ๆ หากเรามีพันธุ์เป็ด ๕๐ ตัว พันธุ์ปลานิลแดง ๑๕๐ ตัว จะมีค่าใช้จ่ายอยู่ประมาณ ๒,๗๔๔ บาท สร้างรายได้ให้ประมาณ ๕,๗๒๐ บาท จึงมีกำไรประมาณ ๒,๙๗๖ บาท

white

white๑๑. การเลี้ยงปลาดุกในบ่อซีเมนต์

4-55-3_099

35

whiteเป็นการเลี้ยงสัตว์น้ำในรูปแบบที่เหมาะสมกับเกษตรกรที่มีน้ำใช้ในการทำการเกษตรอย่างจำกัด โดยพันธุ์ที่นิยมเลี้ยง คือ ปลาดุกเทศหรือปลาดุกยักษ์ เนื่องจากโตเร็วมาก สามารถกินอาหารได้แทบทุกชนิด ใช้ระยะเวลาเลี้ยงสั้น เพียง ๒ – ๓ เดือน ก็สามารถจำหน่ายหรือบริโภคได้ การลงทุนจะมีค่าใช้จ่ายประมาณ ๓๕๗ บาท เป็นค่าพันธุ์ปลาดุกและค่าอาหารสำหรับปลา ๑๐๐ ตัว สร้างรายได้จากการจำหน่ายกิโลกรัมละ ๔๕ บาท ทั้งนี้ หากใช้อาหารที่ผลิตเองจะลดต้นทุนค่าอาหารลง และหากเลี้ยงในบ่อซีเมนต์ขนาดกว้าง ๒ เมตร ยาว ๔ เมตรขึ้นไป จะคุ้มค่ากับเวลาที่ดูแลระหว่างการเลี้ยงและเพิ่มผลผลิตให้มากขึ้น

white

white๑๒. เกษตรทฤษฎีใหม่

36

whiteคือ การบริหารจัดการทรัพยากรโดยเฉพาะดินและน้ำที่มีอยู่จำกัดให้เกิดประโยชน์สูงสุด ซึ่งมีการคำนวณตามหลักวิชาการอย่างเหมาะสม เพื่อให้สามารถดำเนินชีวิตอยู่ได้อย่างพอเพียง โดยเน้นการพึ่งพาตนเองให้มากที่สุด ทั้งนี้ การทำเกษตรทฤษฎีใหม่มี ๓ ขั้นตอน คือ

whiteขั้นที่ ๑ เป็นการผลิตแบบพึ่งตนเองด้วยวิธีง่าย ๆ ค่อยเป็นค่อยไปตามกำลัง พอมีกินไม่อดอยาก

whiteขั้นที่ ๒ เกษตรกรรวมพลังกันในรูปกลุ่มหรือสหกรณ์ ร่วมแรงในเรื่องของการผลิต การตลาด การเป็นอยู่ สวัสดิการ การศึกษา สังคมและศาสนา

whiteขั้นที่ ๓ ร่วมมือกับแหล่งเงินและพลังงาน ตั้งและบริการโรงสี ตั้งและบริการร้านสหกรณ์ ช่วยกันลงทุน ช่วยกันพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในชนบท ซึ่งมิใช่ทำอาชีพเกษตรเพียงอย่างเดียว

white

white๑๓. การจัดการดินเค็มเพื่อปลูกข้าว

37

whiteดินเค็ม เป็นปัญหาสำคัญมากต่อการเจริญเติบโตและผลผลิตของพืชเพราะโซเดียมมีผลทำให้โครงสร้างของดินแน่นทึบรากชอนไชได้ยาก โดยเฉพาะภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งมีปัญหาพื้นที่ดินเค็มประมาณ ๑๗.๘ ล้านไร่ อย่างไรก็ตาม เกษตรกรสามารถเลือกปลูกพืชทนเค็มที่เหมาะสมและวิธีการปลูกที่ถูกต้อง เช่น พื้นที่ลุ่มน้ำขังควรปลูกข้าว จะทำให้ผลผลิตเพิ่มได้จาก ๑๐ – ๑๕ ถังต่อไร่ เป็น ๓๐ – ๕๐ ถังต่อไร่ ถ้าเป็นที่ดอนน้ำไม่ท่วม ควรปลูกพืชเศรษฐกิจ เช่น หน่อไม้ ฝรั่ง แคนตาลูป และควรให้อินทรียวัตถุในการปรับปรุงบำรุงดิน เช่น ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยคอก แกลบ หรือพืชปุ๋ยสด

white

 

white๑๔. การจัดการดินลูกรังเพื่อเพิ่มผลผลิตพืช

38

whiteดินลูกรัง หรือ ดินตื้น มีความอุดมสมบูรณ์ของดินต่ำมีชั้นดินกรวดลูกรัง เป็นอุปสรรคต่อรากพืช ไม่อุ้มน้ำ ต้องมีการจัดการดินและพืชที่เหมาะสม เช่น ชลประทาน การปรับปรุงคุณสมบัติทางกายภาพและเคมีของดิน การใช้ปุ๋ยที่เหมาะสม เพื่อพัฒนาพื้นที่ในการทำทุ่งหญ้าเลี้ยงสัตว์ การปลูกพืชไร่หรือพืชที่มีรากตื้นต้องใส่ปุ๋ยและรักษาความชื้นด้วยวัสดุคลุมดิน หรือการปลูกไม้ผลและไม้โตเร็วต้องขุดหลุมให้กว้างกว่าปกติแล้วรองก้นหลุมด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก จากนั้นคลุมโคนต้นด้วยเศษหญ้า เพื่อรักษาความชื้นซึ่งจะช่วยให้การปลูกพืชได้ผลผลิตดี การปรับปรุงดินด้วยพืชปุ๋ยสด (ถั่วพร้า, ปอเทือง เป็นต้น) ร่วมกับการใช้ปุ๋ยหมัก เพื่อเพิ่มอินทรียวัตถุให้กับดินลูกรัง ถึงแม้จะเป็นการเพิ่มต้นทุนการผลิตให้กับเกษตรกร แต่ทำให้ผลผลิตข้าวเพิ่มขึ้นจากเดิม ๒๐๐ กิโลกรัมต่อไร่ เป็น ๕๐๐ กิโลกรัมต่อไร่

white

 

white๑๕. การเพาะเห็ดเศรษฐกิจและเห็ดพื้นเมือง

39

whiteเห็ด มีความสำคัญทางด้านเศรษฐกิจให้ประโยชน์ด้านอาหารและยาสมุนไพร โดยนำวัสดุเหลือใช้ในด้านเกษตรกรรมและด้านอื่น ๆ มาเป็นวัสดุเพาะ เช่น ขี้เลื่อยไม้ยางพาราจะให้ผลผลิตสูงและเก็บผลผลิตได้นาน เฉลี่ยประมาณ ๔ เดือน โดยเฉพาะช่วงเดือนกุมภาพันธ์ – ตุลาคม ได้แก่ เห็ดนางฟ้าภูฐาน กิโลกรัมละ ๔๐ บาท เห็ดขอนขาว กิโลกรัมละ ๘๐ บาท เห็ดบด กิโลกรัมละ ๑๒๐ บาท

white

white๑๖. การปลูกยางพารา

4-55-3_114

whiteยางพาราพันธุ์ดีเหมาะสมกับสภาพดินและภูมิอากาศของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ คือ PR225 และ RRIM 600 ซึ่งให้ผลเทียบเท่าผลผลิตน้ำยางของทางภาคใต้ ยางพันธุ์ PR225 มีการเจริญของต้นดีที่สุด ในขณะที่ยาง RRIM 600 ให้ผลผลิตน้ำยางสูงสุด การลงทุนปลูกยางพาราในพื้นที่ ๑ ไร่ ระยะปลูก ๓ x ๗ เมตร ปลูกต้นยางได้ ๗๖ ต้น จะได้ผลผลิตน้ำยางประมาณ ๒๖๓ กิโลกรัมต่อไร่

white

white๑๗. หม่อนพันธุ์สกลนครและไหมพันธุ์นางตุ่ยสกลนคร

40

whiteมีลักษณะเด่น คือ มีความทนทานต่อสภาวะแห้งแล้งได้ดี ขยายพันธุ์ง่าย สามารถใช้ท่อนพันธุ์ปลูกในแปลงได้โดยตรงหรือปักชำก่อนปลูก โตเร็ว ผลผลิตใบสดได้ ๓,๕๐๗ กิโลกรัม/ไร่ มีความต้านทานโรครากเน่าได้ และมีความทนทานเพลี้ยไฟได้ดี

whiteส่วนหนอนไหมโตเต็มวัยตัวผู้ขาว, ตัวเมียขาว ลักษณะลายบนตัวหนอนไหมไม่มีสีของรังไหมเหลือง รูปร่างรังไหมวงรี รอยย่นบนผิวรังละเอียด ลักษณะดีเด่นเลี้ยงง่ายผลผลิตสูง โดยเส้นไหม ๑ กิโลกรัมขายได้ ๑,๓๐๐ – ๑,๖๐๐ บาท

white

white๑๘. การแปรรูปผลิตภัณฑ์จากพืชสมุนไพร

41

whiteสมุนไพรถูกนำมาใช้สารพัดประโยชน์และถูกแปรรูปออกมาในแบบต่าง ๆ เช่น การทำลูกประคบสมุนไพรแห้ง (น้ำหนัก ๒๕๐ กรัม) โดยมีสมุนไพรที่ใช้เป็นส่วนประกอบหลักคือ ไพล ขมิ้น ตะไคร้ ใบมะกรูด ใบมะขาม พิมเสน การบูร และเกลือ สามารถสร้างรายได้เฉลี่ย ๑,๘๐๐ – ๒,๕๐๐ บาทต่อคน ต่อเดือน

white

white๑๙. การผลิตผ้าย้อมคราม

42

whiteต้นคราม เป็นไม้พุ่มตระกูลถั่ว ชอบน้ำน้อย แดดจัด ใบครามสด หรือทั้งกิ่งทั้งใบแก่และใบอ่อน ประมาณ ๘ กิโลกรัม จะได้เนื้อครามปนปูนขาว ๑ กิโลกรัม ย้อมฝ้ายได้ประมาณ ๒๐๐ – ๓๐๐ กรัม จึงต้องปลูกต้นครามค่อนข้างมาก ขั้นตอนในการเตรียมน้ำย้อมต้องใช้ระยะเวลาทั้งหมดประมาณ ๗ วัน การทอผ้าย้อมครามสามารถสร้างรายได้เฉลี่ย ๒,๐๐๐ – ๒,๕๐๐ บาทต่อคนต่อเดือน

whiteความสำเร็จของการพัฒนาตามแนวพระราชดำริดังกล่าว สามารถให้ผู้สนใจเข้าไปฝึกอบรมได้ที่ศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานอันเนื่องมาจากพระราชดำริ บ้านนานกเค้า ตำบลห้วยยาง อำเภอเมือง จังหวัดสกลนคร ๔๗๐๐๐ โทรศัพท์ ๐๔๒-๗๔๗-๔๕๘-๙ โทรสาร ๐๔๒-๗๔๗-๔๖๐ www.royal.rid.go.th/phuphan

Print